Τοποθεσίες της Κύπρου - Καταρράκτες - Καταρράκτες των Παραδεισίων, Τρόζενα, Λεμεσός

Ταξιδεύοντας στο μικρό και εγκαταλελειμμένο χωριό Τρόζενα, το οποίο συναντούμε στο γεωγραφικό σύνορο των επαρχιών Λεμεσού και Πάφου και που διοικητικά ανήκει στη Λεμεσό, εκτός από την παλαιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, το κεφαλόβρυσο της Τρόζενας, τα ερείπια των σπιτιών του χωριού, που τριγυρίζοντας ανάμεσα τους θα διαπιστώσετε ότι οι κάτοικοι τους έφυγαν πολύ βιαστικά αφήνοντας προσωπικά και οικιακά αντικείμενα πίσω τους, θα μπορέσετε να δείτε την πανέμορφη κοιλάδα του τοπικού ποταμού η οποία καλύπτεται πλήρως από υδροχαρή δέντρα και φυτά . Εκτός από τα πιο πάνω, θα μπορέσετε να δείτε επίσης μία από τις μοναδικές και πρωτοποριακές κατασκευές που άφησαν πίσω τους οι Άγγλοι κατακτητές και που δεν είναι άλλη από την σιδερένια γέφυρα της Τρόζενας.

Επίσης θα διαπιστώσετε ότι παρόλο που οι κάτοικοι του χωριού το εγκατέλειπαν μόλις πριν μερικές δεκάδες χρόνια, λόγω της έλλειψις δομών, μεταφέροντας τις οικογένειες τους στο κοντινό χωριό Άρσος, ελπίζοντας σε μία καλύτερη ζωή και πιο εύκολη διαβίωση, η άγρια φύση κάλυψε σχεδόν τα πάντα που ο άνθρωπος της είχε "αρπάξει", μεταμορφώνοντας το τοπίο σε πραγματικό επίγειο παράδεισο.

Οι ανατολικές περιοχές του χωριού που περικλείονται από την Γεροβάσα, το Κιδάσι, τον Άγιο Νικόλαο, το Άρσος, την Μαλλιά και την Δωρά, λόγω της σύστασης του εδάφους τους, είχαν επιλεγεί από την αρχαιότητα να μετατραπούν σε αμπελώνες. Εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια ήπιων πλαγιών μεταμορφώθηκαν από τον άνθρωπο σε γλυκήκαρπους αμπελώνες αφού πρώτα κατασκευάστηκαν εκατοντάδες χιλιόμετρα ξερολιθιών.

Όλη αυτή η περιοχή, σε περιόδους με βροχές, μετατρέπεται σε έναν τεράστιο αποταμιευτικό "σφουγγάρι". Απορροφά τεράστιες ποσότητες νερού, το οποίο στην συνέχεια και μέσα από υπόγεια μικρά και σχεδόν επιφανειακά υδροφόρα στρώματα εξέρχεται από το έδαφος μέσω του κεφαλόβρυσου, το οποίο υπάρχει 50 μέτρα ανατολικά από την εκκλησία Αγίου Γεωργίου.

Αυτό το κεφαλόβρυσο, σε περιόδους με πολυομβρία, δεν είναι αρκετό για να χωρέσει όλη την ποσότητα του νερού για να εξέλθει από τα ασβεστολιθικά πετρώματα, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στις ήπιες πλαγιές χιλιάδες μικρές πηγές. Το νερό από τις πηγές, ακολουθώντας το ανάγλυφο του εδάφους καταλήγει στο χαμηλότερο σημείο των λόφων όπου και σχηματίζει πρόσκαιρα έναν πολύ αγριεμένο χείμαρρο.

Το νερό του ποταμού ενώνεται με αυτό του κεφαλόβρυσου και από εκεί και αφού διανύσει απόσταση 80 μέτρων κατακρημνίζεται από τεράστιο ασβεστολιθικό βράχο το ύψος του οποίου είναι 110 μέτρα, σχηματίζοντας έτσι δεκάδες εντυπωσιακούς καταρράκτες, μετατρέποντας το ήδη παραδείσιο τοπίο σε εξωπραγματικό.

Οι καταρράκτες των Παραδεισίων, όπως τους έχουν ονομάσει, αποτελούν μοναδικό φαινόμενο, πολύ πρόσκαιρο και θα πρέπει να θεωρήσεις τον εαυτό σου πολύ τυχερό αν καταφέρεις να τους δεις. Τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2019, λόγω των πολύ έντονων και παρατεταμένων βροχών στην περιοχή της Τρόζενας, οι καταρράκτες είναι ορατοί για 35 μέρες και υπολογίζεται ότι θα είναι για πολλές ακόμη.

Αν ταξιδεύετε από την Πάφο προς τον Άγιο Νικόλαο ή αντίστροφα, κάντε τον κόπο και διανύστε την απόσταση των 5 χιλιομέτρων που απαιτείται για να φθάσετε στην Τρόζενα και στους καταρράκτες, μέσω του παλιού χωριού "Κιδάσι". Ο δρόμος είναι σχετικά καλός, εκτός και αν υπάρξουν κατολισθήσεις. Αξίζουν μια επίσκεψη.

Γεφύρια της Κύπρου - Παλαιό Γεφύρι Ασγάτας, Ασγάτα, Λεμεσός

Στο νησί της Κύπρου και όταν ο άνθρωπος κατάφερε να διαπλεύσει την θρυλική θάλασσα και να πατήσει στις πάντα φιλόξενες ακτές της, παρουσιάστηκε η ανάγκη να γεφυρωθούν πολλοί, μικροί και μεγάλοι ποταμοί για να μπορέσει να επεκταθεί στην ενδοχώρα.

Έτσι κατά την Ρωμαϊκή περίοδο, βλέπουμε να δημιουργείται στο νησί ένα άρτιο οδικό δίκτυο στο οποίο περιλαμβάνονταν λιθόστρωτοι δρόμοι και ξύλινα γεφύρια. Στην Βυζαντινοί περίοδο που ακολούθησε την Ρωμαϊκή, στο νησί για περισσότερα από 800 χρόνια επικράτησε μία ασαφής κατάσταση στις παράλιες περιοχές όπου το νησί μοιραζόταν μεταξύ των Αιγυπτίων και των Βυζαντινών, την ίδια ώρα που η ενδοχώρα μαστιζόταν από τους πειρατές. Το Ρωμαϊκό οδικό δίκτυο παραμελήθηκε και με την πάροδο του χρόνου εξαφανίστηκε.

Την Βυζαντινή περίοδο, διαδέχθηκε η Φραγκοκρατία κατά την οποία γεφυρώνονται πολλοί μεγάλοι ποταμοί, κυρίως στις ορεινές περιοχές του νησιού με σκοπό να διακινούνται πιο εύκολα και πιο γρήγορα οι μεταλλωρύχοι αλλά και οι έμποροι. Κτίζονται πέτρινα γεφύρια με 1, 2 ή και 3 τόξα. Τα περισσότερα από αυτά τα συναντούμε στην επαρχία Πάφου.

Την Φραγκοκρατία διαδέχθηκε η Τουρκοκρατία η οποία στα 371 χρόνια που επικράτησε στο νησί, αποδείχθηκε η πιο σκληρή και στείρα κατοχή που είχε ποτέ επιβληθεί στο νησί. Χιλιάδες ιστορικά μνημεία καταστρέφονται απλά και μόνο γιατί ήταν Φράγκικα ή Χριστιανικά.

Με το τέλος της Τουρκοκρατιας και την εμφάνιση των Άγγλων στην Κύπρο, άρχισε μια νέα εποχή στην οδοποιία και στην γεφύρωση των ποταμών του νησιού. Γεφυρώνονται όλοι οι ποταμοί και τα αργάκια του νησιού την ίδια ώρα οι πόλεις συνδέονται μεταξύ τους με ασφαλτοστρωμένους δρόμους (σιερόστρατες). Κτίζονται χιλιάδες πέτρινα γεφύρια, κυρίως με πελεκημένους ασβεστολιθικούς κύβους καθώς και με κροκάλες.

Στο χωριό Ασγάτα, που βρίσκεται στην επαρχία Λεμεσού, βρίσκεται ένα από αυτά τα πέτρινα γεφύρια. Πρόκειται για γεφύρι ενός ημικυκλικού τόξου το οποίο γεφυρώνει τον ποταμό της Αγίας Μαρίνας (παραπόταμος του Βασιλικού) στην τοποθεσία "Χαρτζιή", όπου εκεί βρίσκονταν μεγάλα μεταλλωρυχεία, και τα οποία σήμερα είναι γνωστά σαν "μεταλλωρυχεία Καλαβασού".

Κτίζεται το 1937 και σε μια περίοδο που η εξόρυξη μεταλλεύματος στην περιοχή βρίσκεται σε μεγάλη έξαρση λόγω της ανάγκης των Άγγλων σε χαλκό και χρυσό. Ταυτόχρονα με το γεφύρι, κτίζονται και κάποια άλλα μικρότερα για να γεφυρωθούν αργάκια όπως το "βαθύ αργάκι".

Η γεφύρωση των ποταμών συνέτεινε έτσι ώστε σε πολύ λίγο χρόνο, η Ασγάτα από ένα μικρό χωριό στο οποίο κατοικούσαν μερικές δεκάδες γεωργοί, να μετατραπεί σε μια μικρη πολίχνη, οι κάτοικοι της οποίας ασχολούνταν κυρίως με την μεταλλουργεία και την γεωργία. Το γεφύρι βρίσκεται βορειοδυτικά από τον παλαιό πυρήνα του χωριού και δίπλα από τον δρόμο Ασγάτα - Βάσα Κοιλανίου.

Όταν το 1960 η Κύπρος για πρώτη φορά στην ιστορία της "ανάπνεε" αέρα ελευθερίας, αυτά τα πέτρινα γεφύρια πέρασαν στην αχρησία και στην θέση τους κτίστηκαν άλλα με μπετόν, κατατάσσοντας τα παλαιά στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, αφήνοντας τα ταυτόχρονα έρμαιο των καιρικών συνθηκών, ωσότου καταρρεύσουν.

Τοποθεσίες της Κύπρου - Σημεία Θέας - Σημείο Θέας Άγιος Κωνσταντίνος, Άρσος, Λεμεσός

Όταν ακόμη η Κύπρος αναδυόταν μέσα από τα βαθυγάλαζα νερά της Μεσογείου, κανένας Θεός δεν ήξερε πόσο μεγάλη ή πόσο μικρή θα ήταν. Κανένας Θεός δεν ήξερε αν θα αποκτούσε ζωή και πιο πολύ κανείς τους δεν ήξερε αν θα την κατοικούσε ο άνθρωπος. Εκείνο όμως που όλοι ήξεραν ήταν, πως αυτή θα αποκτούσε μία σπάνια ομορφιά, που όμοια της δεν θα υπήρχε πουθενά αλλού και τα βουνά όπως και οι θάλασσες της, θα έκρυβαν αμύθητους θησαυρούς, οι οποίοι θα ήταν η αιτία και η αφορμή για να την κρατούν για πάντα σκλάβα.

Όταν οι θάλασσες της Κύπρου, γέννησαν την Θεά της Ομορφιάς και του Έρωτα, την Κύπριδα Αφροδίτη, οι τότε λιγοστοί κάτοικοι του νησιού, την πίστεψαν, την Θεοποίησαν και την αγάπησαν όπως δεν αγάπησε κανένας άλλος Λαός τους Θεούς του, γι αυτό και η Θεά προίκισε το νησί με ότι πιο σπάνιο και όμορφο υπήρχε στο πλανήτη.

Διαμόρφωσε τις ακτές του νησιού σαν σε δαντέλα και τοποθέτησε σε αυτές πότε ξανθές ακρογιαλιές και πότε γκρίζες και ενίοτε πλαισιώνοντας τες με κατακόρυφες ακτές για να μπορεί να κρύβεται από τα περίεργα βλέμματα των άλλων Θεών.

Δημιούργησε πανύψηλες βουνοκορφές, που αφού τις κάλυψε με σπάνια και μοναδικά άνθη και φυτά, άφησε την βροχή να τις χαράξει με βαθιές και βαθύσκιωτες ρεματιές μέσα στις οποίες το νερό, πότε αγριεμένο και πότε τόσο ήρεμο που δεν το ακούς καν, κυλούσε προς την ολοκλήρωση του κύκλου του.

Μία από αυτές, τις σπάνιες και πανέμορφες βουνοκορφές, βρίσκεται ανάμεσα στο χωριό της επαρχίας Λεμεσού που λέγεται Άρσος και στο χωριό της Πάφου που λέγεται Άγιος Νικόλαος. Το πιο ψηλό σημείο της, λέγεται "Άγιος Κωνσταντίνος" και αυτό γιατί από τα πολύ παλιά χρόνια, στην τοποθεσία υπήρχε ξωκλήσι αφιερωμένο στον αναφερόμενο Άγιο και το οποίο είχε καταστραφεί εκ θεμελίων, από Οθωμανούς κατοίκους των κοντινών σε αυτό χωριών.

Στο ίδιο σημείο σήμερα, ο άνθρωπος, έφτιαξε μικρό προσκυνητάρι και ένα ξύλινο κιόσκι από το οποίο ο επισκέπτης μπορεί να δει και να μελετήσει την κοιλάδα του Διαρίζου καθώς και τα 7 από τα 14 χωριά που έχουν κτιστεί μέσα σε αυτήν την κοιλάδα, όπως είναι ο Άγιος Νικόλαος, Τα Μέσανα, η Αρμίνου, η Σαλαμιού, η Φιλούσα, οι Κέδαρες και το Πραιτώρι.

Από το σημείο θέας "Άγιος Κωνσταντίνος" αν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή θα μπορέσετε να δείτε και τα Βουνά της Μαραθάσας (Κύκκου), την βουνοκορφή Θρονί αλλά και πολύ μεγάλο μέρος από το πανέμορφο δάσος της Πάφου, γι αυτό αν ταξιδεύετε από το Άρσος προς τον Άγιο Νικόλαο ή από την περιοχή των Πλατρών προς Πάφο μέσω του Αγίου Νικολάου, μην αμελήσετε να επισκεφτείτε το σημείο θέας. Θα σας εντυπωσιάσει.

Μνήμες που σχετίζονται με το σημείο θέας και το Προσκυνητάρι του Αγίου Κωνσταντίνου: Kiki Georgiou Vironos: "Στα μαθητικά μας χρόνια περπατούσαμε από το σχολείο μας στο Αρσος, μέχρι τον Άγιο Κωνσταντίνο. Ψυχαγωγία και μάθημα για την πέμπτη και έκτη τάξη δημοτικού...άνοιξη και η φύση στις δόξες της. Σε αυτό το σημείο είναι τα σύνορα Λεμεσού - Πάφου!! Απαραίτητο και το άναμμα στο καντήλι του Αγίου."

Τοποθεσίες της Κύπρου - Βρύσες - Μεσαιωνική Στέρνα, Απαισιά, Λεμεσός

Σε όλα τα Μεσογειακά κράτη και πιο πολύ στα νησιώτικα, ήδη από την αρχαιότητα υπήρχε η ανάγκη λόγω των συχνών παρατεταμένων άνομβρων ετών, για αποθήκευση πόσιμου νερού. Η ανάγκη αυτή, οδήγησε τον άνθρωπο να κατασκευάσει υπόγειες ή επιφανειακές δεξαμενές νερού.

Οι Βυζαντινοί, τον 4ον μ.χ. αιώνα, χρησιμοποίησαν την Ρωμαϊκή τεχνογνωσία στα θέματα των αρδευτικών συστημάτων και εξέλιξαν την απλή δεξαμενή νερού, στην γνωστή Στέρνα, η οποία δεν αποθήκευε μόνο το νερό αλλά μέσα από ένα σύστημα παραδεξαμενών, το καθάριζε και από τυχόν ακαθαρσίες.

Στο νησί της Κύπρου, όπου τα συνεχή άνομβρα χρόνια ήταν και είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, οι Βυζαντινοί τον 7ον αιώνα είχαν δημιουργήσει ένα πρωτοποριακό για την εποχή του έργο μεταφοράς νερού προς τους οικισμούς που βρίσκονταν δυτικά της Λάρνακας.

Δημιούργησαν ένα δίκτυο υπόγειων, λαξευτών και συγκοινωνούντων δεξαμενών (πηγαδιών), το οποίο ξεκινούσε από περιοχή δυτικά του Καλού Χωριού Λάρνακας  και κατέληγε στην Δρομολαξιά. Το νερό διοχετευόταν στο σύστημα από τον ποταμό Τρέμιθο.

Αυτό το σύστημα δεξαμενών των Βυζαντινών, χρησιμοποίησαν αιώνες αργότερα οι Οθωμανοί Τούρκοι για να υδροδοτήσουν την Τούρκικη περιοχή της Λάρνακας, την Σκάλα, αφού πρώτα έκτισαν το υδραγωγείο που μέχρι σήμερα είναι γνωστό σαν "Υδραγωγείο Αμπού Μπεκίρ Πασά".

Στο χωριό Απαισιά, το οποίο συναντούμε στην επαρχία Λεμεσού, υπάρχει μία υπόγεια, θολωτή και πετρόκτιστη Στέρνα η οποία χαρακτηρίζεται σαν "Ενετική". Φυσικά αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αφού στην περιοχή υπήρχαν μεγάλα Φέουδα των Φράγκων οι οποίοι εκμεταλεύονταν τις τεράστιες φυτείες χαρουπιών, ακόμη και όταν είχε διαφανεί ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία θα έστρεφε την προσοχή της στην Κύπρου.

Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο κτίσμα το οποίο αποτελείται από μία στενή λωρίδα γης η οποία επεκτείνεται στα 200 μέτρα και η οποία περιβάλλεται από σημηντήρι με ύψος έως και 1 μέτρο, της οποία ο σκοπός ήταν να συλλέγει το βρόχινο νερό και να το οδηγεί στην παραδεξαμενή της Στέρνας.

Εκεί γινόταν ο καθαρισμός του βρόχινου νερού από ξένα σώματα και μέσα από κρουνό που βρισκόταν στο πάνω μέρος της παραδεξαμενής οδηγείτο στην κυρίως δεξαμενή, η οποία ήταν υπόγεια, πετρόκτιστη και εσωτερικά στεγανοποιημένη με ειδικό κονίαμα.

Αν το νερό ήταν περισσότερο από ότι θα μπορούσε να χωρέσει στην Στέρνα, αυτό εξερχόταν από άλλο κρουνό ο οποίος τοποθετείτο στο μεγαλύτερο ύψος του τόξου που σχημάτιζε η θολωτή στέγη. Στο κέντρο της στέγης υπήρχε μεγάλο άνοιγμα το οποίο χρησιμοποιούσαν εκείνοι που θα έμπαιναν στο εσωτερικό για να συντηρήσουν τα τοιχώματα, αλλά και οι κάτοικοι του χωριού για να προμηθευτούν νερό για τα σπίτια τους.

Την ίδια τεχνική που εφάρμοσαν οι Βυζαντινοί στην κατασκευή της Στέρνας, χρησιμοποίησαν αιώνες μετά οι άνθρωποι για την κατασκευή των αποχετευτικών οικιακών συστημάτων, τα οποία είναι γνωστά σαν "σηπτικοί λάκκοι".

Χωριά της Κύπρου - Δύμες, Πιτσιλιά, Λεμεσός

Αν ταξιδεύετε στην νότια Πιτσιλιά θα συναντήσετε ανάμεσα στα χωριά Ποταμίτισσα, Αγρός, Κυπερούντα και Πελέντρι το Χωριό Δύμες. Πρόκειται για μικρή κοινότητα της οποίας οι 150 κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την παραγωγή φρούτων και την αμπελοκαλλιέργεια. Το ανάγλυφο της περιοχής όπου βρίσκεται κτισμένο το χωριό, μας φανερώνει και το πόσο δύσκολη ήταν η ζωή των ανθρώπων εκεί, αφού αυτή χαράσσεται από πολύ βαθιές και με επικλινείς πλαγιές ρεματιές. Ρεματιές οι οποίες αποτελούν μέρος της κοιλάδας απορροής του ποταμού Λιμνάτη.

Το χωριό ευημερούσε και ο αριθμός των κατοίκων του είχε αυξητική τάση μέχρι τα πρώτο μισό του 20ου αιώνα, οπότε στο νησί είχε παρουσιαστεί το φαινόμενο της αστυφιλίας, κατά το οποίο οι αγροτικές περιοχές άδειασαν και τα περισσότερα χωριά έμειναν με πολύ λίγους ή και με καθόλου κατοίκους.

Το φαινόμενο της αστυφιλίας ακολούθησε η καταστροφική πολιτική της εκρίζωσης των αμπελιών, που έγινε μετά από εντολή της Ε.Ε. και αποτέλεσε το τελειωτικό κτύπημα εξόντωσης των αγροτικών κοινωνιών του νησιού, κάτι το οποίο δεν παρέκαμψε τις Δύμες αλλά ουσιαστικά τις σάρωσε αναγκάζοντας τους κατοίκους να μετοικήσουν στις πόλεις για να βρουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Οι λίγοι κάτοικοι του χωριού με την συνδρομή των αποδήμων του και σε πείσμα των καιρών, φρόντισαν να σταματήσουν την αστυφιλία δημιουργώντας συνθήκες που θα επέτρεπαν σε εκείνους που έφυγαν να επιστρέψουν αλλά και στα νέα ζευγάρια να παραμείνουν στο χωριό τους.

Έκτισαν νέα και μεγαλύτερη εκκλησία την οποία αφιέρωσαν στον Τίμιο Πρόδρομο, στον ίδιο Άγιο δηλαδή που είναι αφιερωμένη και η παλαιά εκκλησία.

Βρήκαν τα χρήματα και τον χώρο και έφτιαξαν έναν μοναδικό και σε πανέμορφη περιοχή εκδρομικό χώρο, τον "εκδρομικό χώρο Δυμών". Ο χώρος μπορεί να φιλοξενήσει ταυτόχρονα πέραν των 250 ανθρώπων, παρέχοντας σε αυτούς τα πάντα που θα χρειαστεί ο εκδρομέας για να περάσει ευχάριστα και μέσα σε ασφάλεια την μέρα του.

Ο παλαιός πυρήνας του χωριού, που αποτελείται από στενά και σε κάποιες περιπτώσεις πολύ έντονα ανηφορικά δρομάκια τα οποία πλαισιώνονται από σπίτια που είναι κτισμένα στην βάση της αρχιτεκτονικής των ορεινών περιοχών του νησιού, η οποία θέλει τα σπίτια να είναι κτισμένα με ακατέργαστη πέτρα Τροόδους σε 2 ορόφους, με εσωτερική αυλή η οποία περιβάλλεται από ψηλά και πέτρινα σημηντήρια.

Οι νέες γειτονιές έχουν δημιουργηθεί σε περιοχές βορειοδυτικά του παλαιού πυρήνα και αποτελούνται από σπίτια που έχουν οικοδομηθεί στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα μέχρι και σήμερα. Πρόκειται για σπίτια σύγχρονης αρχιτεκτονικής τα οποία κτίστηκαν με μπετόν το οποίο έχει ενισχυθεί με χυτοσίδηρο και η τοιχοποιία κτίστηκε με οπτόπλινθους κάθετων οπών.

Οι δύμες, που στην αρχαιότητα αποτελούσαν 2 ανεξάρτητους οικισμούς, όπως και όλα τα χωριά που βρίσκονται στην κοιλάδα απορροής του Λιμνάτη, έχουν δημιουργηθεί από Αχαιούς εποίκους οι οποίοι μετά τον Τρωικό πόλεμο έφθασαν στο νησί με σκοπό να βρουν νέα εδάφη για να κτίσουν τις πόλεις βασίλεια τους.

Σήμερα οι Δύμες αποτελούν έναν ξεχωριστό και ιδιαίτερο, με πάρα πολλές φυσικές ομορφιές προορισμό, ο οποίος μπορεί να σας προσφέρει ευχάριστη διαμονή, μέσα σε ένα πανέμορφο καλειδοσκόπιο χρωμάτων, μυρουδιών και συναισθημάτων, την ίδια ώρα που οι παιδικές κατασκηνώσεις του Δήμου Στροβόλου που βρίσκονται στο χώρο του δημοτικού σχολείου, ναι μεν μπορούν να φιλοξενήσουν μικρό αριθμό παιδιών αλλά μπορούν να φιλοξενήσουν και παιδιά με κινητικά προβλήματα.

Φεύγοντας από τις Δύμες, εκτός από τις πολύ όμορφες εμπειρίες που θα έχετε αποκτήσει περιδιαβάζοντας το χωριό, εκτός από τα πανέμορφα συναισθήματα που θα σας έχουν δημιουργηθεί κατά την επαφή σας με τους κατοίκους του, εκτός από την θρησκευτική κατάνυξη που θα σας επιβάλει η παλαιά εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου, θα πάρετε μαζί σας και το συναίσθημα της λύπης. Της λύπης γιατί η νύχτα θα σας αναγκάσει να εγκαταλείψετε έναν τόσο όμορφο προορισμό.

Εκκλησία της Κύπρου - Αρχαίος Ναός Τιμίου Προδρόμου, Δύμες, Πιτσιλιά, Λεμεσός

Μετά το νικηφόρο τέλος που είχε ο Τρωικός πόλεμος, οι Αχαιοί που είχαν λάβει μέρος στον δεκάχρονο πόλεμο, κατευθύνθηκαν προς τα νησιά του Αιγαίου και την Κύπρο με σκοπό να βρουν νέα εδάφη για να κτίσουν τις πόλεις και να δημιουργήσουν τα βασίλεια τους, αφού η μακρόχρονη απουσία από τις γενέτειρες πατρίδες τους του καθιστούσε ανεπιθύμητους σε αυτές.

Στα φιλόξενα παράλια του νησιού της Κύπρου, βρήκαν απάνεμο λιμάνι οι τρανότεροι ήρωες των Αχαιών, όπου εκεί έκτισαν τις πόλεις τους. Τους βασιλιάδες αυτούς ακολούθησαν χιλιάδες άλλοι Αχαιοί οι οποίοι προχώρησαν στην ενδοχώρα ψάχνοντας να βρουν εδάφη που να προσομοιάζουν με την πατρίδα τους. Κάποιοι από αυτούς προχώρησαν ψηλά στις πλαγιές της Παπούτσας και της Μαδαρής, εκεί όπου υπήρχε η κοιλάδα απορροής του ποταμού Λιμνάτη και ανάμεσα σε βαθιές και με πλούσια νερά ρεματιές έκτισαν τους οικισμούς τους. Ανάμεσα τους και το σημερινό χωριό "Δύμες".

Σε αυτό το χωριό, τις Δύμες και στην τοποθεσία "Παλιολινός" υπάρχουν σήμερα δύο Χριστιανικοί Ναοί, ο ένας αποτελεί κτίσμα του 18ου αιώνα και ο άλλος κτίσμα της τελευταίας δεκαετίας του 20ου αιώνα. Οι δύο Ναοί είναι αφιερωμένοι στον Τίμιο Πρόδρομο και βρίσκονται ο ένας δίπλα από τον άλλο.

Η αρχαιότερη εκκλησία είναι κτισμένη με ακατέργαστη πέτρα του ποταμού, γι' αυτό τον λόγο ανάμεσα στις πέτρες έχει δημιουργηθεί μεγάλος αρμός ο οποίος έχει γεμίσει με κεραμικούς σχιστόλιθους και οι οποίοι έχουν κατασκευαστεί στον τόπο της οικοδομής.

Πρόκειται για μονόκλιτο και επιμήκη Ναό, ο οποίος φέρει δίρριχτη, οξυκόρυφη, ξύλινη και κεραμοσκεπή στέγη. Τα κεραμίδια είναι επίπεδα και αγκιστρωτά. Μέρος της κεραμοσκεπής έχει αντικατασταθεί στα πρόσφατα χρόνια αλλά από φανερή αστοχία στην κατασκευή των κεραμιδιών, αυτά έχουν αρχίσει να σπάνε με αποτέλεσμα να θέλουν και πάλι αντικατάσταση.

Το καμπαναριό υψώνεται σε απόσταση από τον Ναό και νοτιοανατολικά από αυτόν και αποτελεί ξύλινη κατασκευή από την κορυφή της οποίας κρέμεται μία χειροκίνητη καμπάνα. Η αρχική έλλειψη καμπαναριού οφείλεται στο ότι ο Ναός είχε οικοδομηθεί 10 χρόνια πριν οι Οθωμανοί εγκαταλείψουν το νησί.

Ο Ναός βρίσκεται κάτω από την προστασία του Τμήματος Αρχαιοτήτων του νησιού, το οποίο έχει προχωρήσει σε σοβαρές και πολύ εύστοχες επιδιορθώσεις. Είναι πάντοτε κλειστός και δεν λειτουργείται ποτέ.

Εξωκλήσια της Κύπρου - Άγιοι Γεράσιμοι, Αγρός, Πιτσιλιά, Λεμεσός

Βορειοδυτικά από το χωριό Αγρός, το οποίο ανήκει στην γεωγραφική περιοχή της Πιτσιλιάς και σε ισοπεδωμένη κορυφή χαμηλού λόφου, υπάρχει κτισμένο από τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα μικρο ξωκλήσι το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεράσιμο τον Ιορδανίτη και στον Άγιο Γεράσιμο τον Κεφαλονίτη.

Πρόκειται για Ναό ο οποίος έχει κτιστεί σε σχήμα μονόκλιτης Βασιλικής η οποία φέρει δίρριχτη, οξυκόρυφη, ξύλινη και κεραμοσκεπή στέγη. Τα κεραμίδια είναι επίπεδα Γαλλικού τύπου. Η τοιχοποιία έχει οικοδομηθεί με ακανόνιστη πέτρα Τροόδους. Το καμπαναριό ορθώνεται σε ένα επίπεδο πάνω από το γείσο της οροφής. Έχει οικοδομηθεί με μπετόν και φέρει μία ηλεκτροκίνητη καμπάνα.

Εξωτερικά, η ξύλινη στέγη επεκτείνεται πέραν από την τοιχοποιία, έτσι ώστε να δημιουργείται στεγασμένος χώρος νότια, δυτικά και βόρεια. Ο ανατολικός τοίχος εξωτερικά μετατρέπεται σε ημικυκλικό και εσωτερικά σχηματίζει την κόχη του Ιερού.

Η οικοδόμηση του μικρού Ναού αποτελεί Τάμα της οικογένειας Τσολάκη.

Χωριά της Κύπρου - Παλαιόμυλος, Νότια Κοιλάδα Μαραθάσας, Λεμεσός

Ταξιδεύοντας μέσα στα καταπράσινα δάση της νότιας κοιλάδας της Μαραθάσας, ανάμεσα στα χωριά Πρόδρομος, Λεμύθου και Άγιος Δημήτριος βρίσκουμε το πολύ μικρό χωριό Παλαιόμυλος ή όπως τον αποκαλούν οι ντόπιοι "Παλιόμυλος".

Το σημερινό χωριό είναι κτισμένο ανάμεσα σε πολύ βαθιές ρεματιές οι οποίες διαμορφώνονται από πολύ επικλινείς πλαγιές. Οι ρεματιές αυτές "κουβαλούν" το νερό από τις πηγές του Χάρτζιη προς την κοίτη του ποταμού Διάριζου. Η συνεχής ροή νερού έχει δημιουργήσει πανέμορφα παραποτάμια δασικά συστήματα όπου κυρίαρχα δέντρα είναι ο Πλάτανος και ο Σκλήδρος, ενώ στο δάπεδο του δάσους κυρίαρχος είναι ο βάτος.

Ο παλαιός οικιστικός πυρήνας του χωριού βρίσκεται κτισμένος γύρω από τον Ιερό Ναό Τιμίου Σταυρού, ο οποίος έχει οικοδομηθεί περί τα τέλη του 16ου αιώνα και ταυτόχρονα με την συνένωση δύο μικρών οικισμών που βρίσκονταν ο ένας στην τοποθεσία "Άγιος Γεώργιος ο Θαφτός" και ο άλλος στην τοποθεσία "Άγιος Λορέντζος".

Οι δύο μικροί οικισμοί είχαν δημιουργηθεί από ανθρώπους που προέρχονταν από τον Πρόδρομο και τη Λεμύθου. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν γεωργοί στο επάγγελμα και ασχολούνταν κυρίως με την παραγωγή φρούτων και λίγων σιτηρών. Για τον σκοπό αυτό αξιοποίησαν στο έπακρο τους μικρούς επίπεδους αγρούς που υπήρχαν στην περιοχή αλλά και τις αναβαθμίδες που οι ίδιοι είχαν κατασκευάσει.

Στους 2 οικισμούς είχε αναπτυχθεί πολύ το επάγγελμα του μυλωνά, λόγω του ότι στα γύρω χωριά δεν υπήρχαν τρεχάμενα νερά από ποταμούς οι πηγές. Έτσι βλέπουμε τόσο στον οικισμό Άγιος Γεώργιος όσο και στον οικισμό Άγιος Λορέντζος να κτίζονται 4 νερόμυλοι, από τους οποίους σήμερα υπάρχουν τα ερείπια των δύο. Ο ένας βρίσκεται στην τοποθεσία "κοντά στο χωριό" και στην συμβολή του ποταμού με το "Αργάκι του Ράφτη" και αποτελεί ιδιωτική περιουσία και ο άλλος στην τοποθεσία "Άγιος Γιώρκης" και στον οποίο γίνεται προσπάθεια αναστήλωσης. Ο ένας από τους άλλους δύο έχει καλυφθεί από πολύ πυκνή βλάστηση και ο τέταρτος έχει γκρεμιστεί και στην θέση του έχουν κτιστεί βοηθητικά δωμάτια οικίας.

Τα παλαιά σπίτια του Παλαιόμυλου φαίνεται να έχουν κτιστεί με μπετόν και οπτόπλινθους κάθετων οπών στα μέσα του 20ου αιώνα και ίσως μετά την ανεξαρτησία του νησιού στην θέση άλλων παλαιότερων, τα οποία ήταν κτισμένα με πέτρα Τροόδους.

Στα γύρω από τον παλιό πυρήνα ιδιωτικά δάση έχουν κτιστεί σύγχρονα και μεγάλα σπίτια, απότοκο και αυτό της ανάπτυξης που έχει δεχθεί τα τελευταία χρόνια το χωριό. Άνθρωποι, κυρίως από τη Λεμεσό, ανακάλυψαν το μυστικό παράδεισο που λέγεται Παλιόμυλος και θέλησαν να κτίσουν εκεί την μόνιμη ή εξοχική κατοικία τους.

Όταν, κατά το ταξίδι μας βρεθήκαμε στο Παλαιόμυλο, αρχικά είχαμε ψιλό-απογοητευθεί. Σπίτια, χωρίς την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των ορεινών περιοχών του νησιού, πλαισίωναν τους στενούς και με ασφαλτοτάπητα στρωμένους δρόμους. Ένα υπερσύγχρονο κτήριο στέγαζε τα γραφεία του Κοινοτικού συμβουλίου Παλαίομυλου και δίπλα μια εκκλησία, κτισμένη από τον 16ον αιώνα, "στηριζόταν" στα δοκάρια του τμήματος αρχαιοτήτων, το οποίο και τοποθέτησε προειδοποιητική πινακίδα για τους "μη έχοντας εργασία".

Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο ο οποίος μας πέρασε νοτιοανατολικά από την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, η όλη εντύπωση που μας είχε δώσει το χωριό στην αρχή, είχε αλλάξει. Ένας πραγματικά πράσινος παράδεισος απλώθηκε μπροστά μας. Η στενή κοιλάδα που δημιούργησε ο ποταμός, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρέμβαση και επέμβαση έμοιαζε πραγματικά ένας υπέροχος και πολύχρωμος πίνακας.

Η μια πανέμορφη εικόνα διαδεχόταν την άλλη και τα μάτια δεν προλάβαιναν να μεταβιβάσουν στο μυαλό αυτά που έβλεπαν, οι δε ανθρώπινες αισθήσεις αρνιόνταν να δεχθούν ότι αυτός ο τόπος ήταν στην Κύπρο.

Αυτή τη ρεματιά σύντομα την διαδέχθηκε άλλη, ακόμη πιο όμορφη που οδηγούσε τα βήματα σου όλο και πιο βαθιά μέσα στο δάσος. Στο δάσος που το "σταματούσαν" για λίγο, μικρά περιβόλια με μήλα, αχλάδια, κεράσια και συνέχιζαν μέχρι και την κοίτη του ποταμού όπου εκεί ξεπρόβαλαν ανάμεσα στα πλατάνια οι καστανιές και οι καρυδιές.

Ακολουθώντας ανάντη την ρεματιά, φθάνουμε στην τοποθεσία "Άγιος Λορέντζος", την ομορφιά της οποίας δεν μπορείς να την αποδώσεις ούτε με λόγια ούτε με φωτογραφίες. Πρέπει να είσαι εκεί για να δεις τις πηγές που αναβλύζουν μέσα από τεράστιους βάτους. Να δεις το νερό να "γκρεμοτσακίζεται" από το χείλος της κάθετης πλαγιάς και να ακούσεις τον θόρυβο που δημιουργεί καθώς κτυπά με βία πάνω στους τεράστιους Γάβρους.

Για να καταλάβεις την ομορφιά του τοπίου θα πρέπει να είσαι εκεί, για να δεις το μικρό ξωκλήσι που κτίστηκε μετά από θαυματουργό παρέμβαση του Αγίου Σώζοντα και να γευθείς το Αγίασμα που σταγόνα στην σταγόνα γεμίζει τη μικρή γούβα που σκάφτηκε πάνω στον σκληρό βράχο.

Καθώς οι ώρες περνούν και πλησιάζει η ώρα που θα πρέπει να φύγεις από το χωριό, μια μελαγχολία σου καταπιέζει την ψυχική ευφορία που είχε δημιουργήσει η περιδιάβαση στις τοποθεσίες του. Πραγματική παρηγοριά είναι η υπόσχεση στον εαυτό σου για μια μελλοντική επίσκεψη αλλά και οι χιλιάδες φωτογραφίες που πρόλαβες να "κλέψεις" από το τοπίο, πριν η νύχτα το σκεπάσει.

Χωριά της Κύπρου - Χανδριά, Πιτσιλιά, Λεμεσός

Από τα πανάρχαια χρόνια οι έμποροι αλλά και οι ταξιδιώτες που πηγαινοέρχονταν από την περιοχή της αρχαίας Πάφου προς την περιοχή της Λευκωσίας αλλά και της Λεμεσού, χρησιμοποιούσαν μονοπάτι που χάραξαν στις πολύ επικλινείς πλαγιές της Μαδαρής και των δίδυμων βουνοκορφών "Αδελφοί".

Χρησιμοποιούσαν το μονοπάτι αυτό κατά πρώτο και κύριο λόγο γιατί βρισκόταν μακριά από τα παράλια του νησιού τα οποία ρήμαζαν οι πειρατές και κατά δεύτερο, γιατί στην πορεία του δεν υπήρχαν μεγάλα ποτάμια τα οποία θα αποτελούσαν ένα πολύ δύσκολο εμπόδιο στις μετακινήσεις τόσο των ιδίων όσο και των εμπορευμάτων τους.

Στις πλαγιές της Μαδαρής και κατά μήκος αυτού του μονοπατιού είχαν δημιουργηθεί πολλοί οικισμοί, οι οποίοι με την πάροδο του χρόνου και ειδικά κατά τα χρόνια της Φραγκοκρατίας, συνενώθηκαν σε μεγαλύτερους με σκοπό να βρουν μεγαλύτερη ασφάλεια οι κάτοικοι τους και έτσι δημιουργήθηκαν τα μεγάλα σημερινά χωριά Αγρός και Κυπερούντα.

Στο σημείο που η τότε μοναδική οδός, το αρχαίο μονοπάτι δηλαδή, χωριζόταν στα δύο, όπου το ένα μέρος οδηγούσε στον Αγρό και την Λεμεσό και το άλλο στον Πολύστυπο και από εκεί στην Λευκωσία, δημιουργήθηκε ένας νέος οικισμός, που ονομάστηκε εξ αρχής "Χανδριά".

Τον ονόμασαν Χανδρια, γιατί οι γυμνές και κατακόρυφες πλαγιές του Όρους της Μαδαρής, ένεκα της διαστολής και συστολής των πυριτικών πετρωμάτων που της αποτελούσαν, κατακερματίζονταν σε πολύ μικρά τεμάχια. Μέσα σε αυτά τα μικρά κομμάτια βράχου υπήρχαν ψήγματα χαλκού ή και χρυσού μετατρέποντας τα σε εμπορεύσιμες χάντρες. Έτσι, από τα σπλάχνα της Μαδαρής "γεννήθηκαν" τα Χανδριά.

Το χωριό "απλώθηκε" ένθεν και ένθεν του αρχαίου μονοπατιού και οι άνθρωποι του, με κόπους χιλιάδων ωρών, με ιδρώτα πολύ και πολλές φορές με το αίμα τους, κατάφεραν να "δαμάσουν" τις πλαγιές του Όρους, δημιουργώντας χιλιάδες αναβαθμίδες, φυτεύοντας δε σε αυτές γλυκύκαρπους αμπελώνες.

Νότια από το χωριό, το περιβάλλον ήταν τραχύ και δύσκολο και χαρασσόταν από πολλές βαθιές ρεματιές που είχαν δημιούργήσει στο πέρασμα του χρόνου οι δεκάδες πηγές που ανάβλυζαν από τα σπλάχνα του βουνού.

Μέσα σε αυτές τις ρεματιές, οι άνθρωποι των Χανδριών, βρήκαν τον τρόπο και δημιούργησαν μικρούς αγρούς τους οποίους φύτεψαν με φρουτόδεντρα. Αμυγδαλιές, μηλιές, αχλαδιές όταν ανθούσαν μεταμόρφωναν το τοπίο σε πραγματικό πίνακα ζωγραφικής, την ίδια ώρα που οι καρυδιές με τις εκατοντάδες αποχρώσεις του πράσινου, μεταμόρφωναν τις ίδιες τις ρεματιές σε ένα πράσινο και μόνιμα κινούμενο ποτάμι. Ανατολικά του χωριού και κοντά σε πηγή πόσιμου νερού, κτίζουν με πέτρα της περιοχής εκκλησία, την οποία αφιερώνουν στον Άγιο Γεώργιο. Επρόκειτο για μικρό και μονόκλιτο Ναό.

Η ειρηνική διαβίωση των κατοίκων του χωριού, διεκόπη κατά το 1426 μ.χ. όταν ο οικισμός καταστρέφεται εξολοκλήρου από Γενουάτες πειρατές, οι οποίο εκμεταλλευόμενοι την εισβολή των Αιγυπτίων στο νησί, εισχώρησαν στην ενδοχώρα, λεηλατώντας και σκοτώνοντας.

Μερικές δεκάδες χρόνια αργότερα και όταν το νησί διχοτομήθηκε ανάμεσα στους Φράγκους και τους Ενετούς, ο οικισμός μετατρέπεται σε Ενετικό Φέουδο και η ζωή σε αυτόν επανέρχεται. Οι κάτοικοι του δημιουργούν αυτά που είχαν χάσει από τους Γενουάτες και ο Φεουδάρχης κτίζει νέα εκκλησία πάνω στα ερείπια της παλιάς.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, που ακολούθησαν την Ενετοκρατία, ο οικισμός των Χανδριών αλλά και όλων των χωριών της περιοχής, δέχονται μεγάλο πλήγμα από τις ορδές του παρανοϊκού Σουλτάνου Σελίμ Β’. Άνθρωποι σκοτώνονται, γυναικόπαιδα οδηγούνται στο σκλαβοπάζαρο, εκκλησίες βεβηλώνονται και γκρεμίζονται. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου δέχεται μεγάλες καταστροφές.

Το 1785 μ.Χ η Κύπρος υπάγεται στο Οθωμανικό Αυτοκρατορικό Συμβούλιο και η εκκλησία της Κύπρου, για να προστατέψει τον ντόπιο πληθυσμό από τις βαριές φορολογίες του Σουλτάνου, αναλαμβάνει την ευθύνη να συλλέγει τους φόρους. Δηλαδή αγόραζε η εκκλησία τους φόρους από τον Σουλτάνο και μετά, χωρίς να επιβάλλει καμία αύξηση, τους εισέπραττε από τους κατοίκους, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση που είχε ο κάθε ένας.

Αν δεν γινόταν αυτό, τους φόρους θα τους αγόραζαν κάποιοι άλλοι οι οποίοι θα επέβαλλαν πιο βαριές φορολογίες στους κατοίκους του νησιού, για να έχουν κέρδος, σε αντίθεση με την εκκλησία που δεν κέρδιζε τίποτα.

Την ίδια περίοδο ο Σουλτάνος, επέτρεψε στους Κύπριους να κτίζουν εκκλησίες με μόνο περιορισμό το καμπαναριό να μην ξεπερνά σε ύψος τον πλησιέστερο προς αυτήν Μιναρέ. Έτσι μετά το 1785 μ.χ. βλέπουμε στο νησί να κτίζονται πολλές εκκλησίες. Ανάμεσα τους και αυτή του Αγίου Γεωργίου στα Χανδριά. Κτίζεται για τρίτη φορά στα ερείπια και πάλι της πιο παλιάς.

Την Τουρκοκρατία ακολούθησε η Αγγλική κατοχή. Οι Κύπριοι υποδέχθηκαν τους Άγγλους με βιολιά και λαγούτα αφού τους θεώρησαν ελευθερωτές. Η Αγγλοκρατία, παρόλο που δεν είχε την θηριωδία των Τούρκων και παρόλο που δημιούργησε δρόμους και γεφύρωσε όλα τα μεγάλα και μικρά ποτάμια του νησιού, δεν έπαυε από το να ήταν κατοχή.

Πολλοί άνθρωποι που είχαν την καταγωγή τους από τα Χανδριά και ζούσαν στην Λεμεσό και λόγω του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, αποφάσισαν και επέστρεφαν στο χωριό τους. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, σύντομα αποδείχτηκε μικρή για να ικανοποιήσει τον όλο αυξανόμενο αριθμό των πιστών.

Οι κάτοικοι σκέφτηκαν να κτίσουν νέα εκκλησία. Μεγαλύτερη και σε Βυζαντινό ρυθμό αυτή τη φορά αφού η εκκλησία της Κύπρου είχε αποκηρύξει την Γοτθική αρχιτεκτονική στην ναοδομία. Βρήκαν τον χώρο στην συμβολή των δρόμων από το χωριό τους προς τον Πολύστυπο και τον Αγρό και αφού ο κάθε ένας έδωσε από το υστέρημα του, κατάφεραν και έκτισαν περικαλλή ναό τον οποίο και αφιέρωσαν στον Αρχάγγελο Μιχαήλ.

Ανατολικά από τον ναό, έκτισαν καλλιμάρμαρο μνημείο για να τιμήσουν τον Στυλιανό Λένα, ήρωα της ΕΟΚΑ 55-59 και γνήσιο τέκνο των Χανδριών, ο οποίος έδωσε την ζωή του στον αγώνα για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα καθώς και όσους άλλους Χανδιώτες έδωσαν την ζωή τους, για την ελευθερία της Πατρίδας.

Τα Χανδριά σήμερα, αποτελούν ένα πολύ όμορφο και κυρίως γραφικό χωριό, όπου κυρίαρχα είναι το πράσινο των φρουτόδεντρων, το κελάδημα των πουλιών, ο ήχος των τρεχάμενων νερών, μα πάνω από όλα η πραγματικά πανέμορφη θέα της κοιλάδας απορροής του ποταμού Λιμνάτη, την οποία δεν σας εμποδίζει τίποτα να θαυμάσετε σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων. Αν κοιτάξετε βόρεια από το χωριό, θα δείτε τις επικλινείς πλαγιές του όρους της Μαδαρής, κυριολεκτικά να "κρέμονται" πάνω από τα κεφάλια σας, "στολισμένες" σαν τότες με τους γλυκύκαρπους αμπελώνες.

Όταν επισκεφτείτε τα Χανδριά, μην περιοριστείτε μόνο στο να θαυμάσετε τις φυσικές ομορφιές τους. Προσπαθήστε να βρείτε τους ανθρώπους τους και μιλήστε μαζί τους. Θα εκπλαγείτε από την πραότητα τους και την αγάπη που δείχνουν στους επισκέπτες του χωριού τους. Θα δείτε ότι ο Ξένιος Δίας έχει μετατρέψει το χωριό σε μόνιμη κατοικία.

Γεφύρια της Κύπρου - Μεσαιωνικό γεφύρι Ποταμιούς, Λεμεσός

Στο χωριό Ποταμιού υπάρχει ακόμη ένα πέτρινο γεφύρι το οποίο κτίστηκε κατά τα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας και γεφυρώνει τον ποταμό Χα-ποτάμι. Βρίσκεται ανατολικά του χωριού και πολύ κοντά στα ερείπια του μοναστηριού του Αγίου Μνάσωνα όπου εκεί υπάρχει και πέτρινος νερόμυλος στον οποίο οι κάτοικοι του χωριού άλεθαν τα δημητριακά τους.

Το γεφύρι στην Ποταμιού αποτελούσε μέρος του τότε οδικού δικτύου που είχε αφετηρία το λιμάνι της Πάφου και διακλαδωνόταν μέσα στο δάσος, εκεί και όπου υπήρχαν μεταλλεία χαλκού, στις ορεινές περιοχές της Λεμεσού με σκοπό να μεταφέρονται τα γεωργικά προϊόντα και κυρίως τα σταφύλια και η Κουμανταρία, για να εξαχθούν προς την χώρα των κατακτητών και φυσικά για την πιο εύκολη και γρήγορη διακίνηση των Φράγκων στρατιωτών προς σε εκείνες τις περιοχές όπου διαπιστωνόταν η παρουσία πειρατών.

Το γεφύρι σχηματίζεται από 1 οξυκόρυφο τόξο και το μέγεθος του ωφέλιμου οδοστρώματος που δημιουργείται ανάμεσα στα 2 στηθαία, το οποίο φθάνει στα 2 μέτρα και σαράντα εκατοστά, φανερώνει ότι το γεφύρι χρησιμοποιείτο από μεγάλα κάρα ή και άμαξες οι οποίες σύρονταν από 2, 4 ή και περισσότερα ζώα.

Στην ανατολική όχθη του ποταμού και σαν συνέχεια του γεφυριού υπάρχουν δυο αρχαία μονοπάτια όπου το ένα οδηγούσε στο χωριό Βουνί και το άλλο στο τότε διοικητικό και εμπορικό κέντρο όπως ήταν το Κοιλάνι. Στην δυτική όχθη και στο γεφύρι κατέληγαν οι διαβάτες, οι έμποροι και οι μεταλλωρύχοι που προέρχονταν από την Πάφο και την περιοχή όπου βρίσκεται το χωριό Όμοδος.